Bóng đá Trung Quốc cần "ngôi trường hang động" này

Tác giả: Nam Nam Tháng 8 năm 2026, tại huyện Chí Đan, Diên An đã diễn ra Giải giao lưu bóng đá tinh anh các trường danh tiếng trăm năm lần thứ ba (cấp tiểu học). Chính vì thế, chúng tôi có cơ hội chứng kiến sự kết hợp kỳ diệu giữa bóng đá và giáo dục đỏ trên mảnh đất miền Bắc Thiểm Tây này, và cũng có dịp trò chuyện với ông Hà Khải Hoa - người từng đạt danh hiệu gương mẫu đạo đức toàn quốc, ủy viên Hội nghiên cứu tinh thần Diên An và tinh thần Lưu Chí Đan, Phó chủ nhiệm Ủy ban Quan tâm thế hệ trẻ huyện Chí Đan - về mối liên hệ giữa tinh thần cách mạng đỏ và bóng đá Trung Quốc.

"Tôi là giáo viên vật lý, không hiểu nhiều về bóng đá." Hà Khải Hoa nói với giọng đậm chất miền Bắc Thiểm Tây, ký ức của ông phần lớn không liên quan đến bóng đá, nhưng có một việc ông nhớ rất rõ. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của bóng đá Chí Đan trong những năm gần đây, số trận đấu tăng lên, Hà Khải Hoa thỉnh thoảng đến xem các em nhỏ chơi bóng. Sau khi trận đấu kết thúc, khán đài trống không, ông phát hiện xung quanh sân có rác rưởi do các em bỏ lại, ông cúi xuống nhặt từng mảnh. Sau đó, ông có thói quen đưa các em đến thăm Lăng Lưu Chí Đan, Di tích cách mạng Bảo An và Đại học Hồng quân Kháng Nhật. Tại đó, ông nói với các em: "Nhặt một mảnh giấy vụn, làm sâu sắc thêm một phẩm đức tốt đẹp."

Lời nói của Hà Khải Hoa toát lên sự chất phác của người miền Bắc Thiểm Tây, đằng sau câu nói này là một ký ức mà người Trung Quốc không thể nào quên, cũng là ký ức mà bóng đá Trung Quốc không thể nào quên.

▲ Các cầu thủ tham dự Giải bóng đá các trường danh tiếng trăm năm tham quan học tập tại Di tích cách mạng Dương Gia Lĩnh

Mọi câu chuyện vẫn phải bắt đầu từ vai trò quan trọng của Chí Đan trong lịch sử cách mạng Trung Quốc.

Ngày 3 tháng 7 năm 1936, Trung ương Đảng rời Oa Yêu Bảo, tiến vào huyện Chí Đan, khi đó nơi này còn gọi là huyện Bảo An. Ngày 9 tháng 7, báo 《Hồng Sắc Trung Hoa》 đăng xã luận, công khai tuyên bố: Chính quyền Trung ương Cộng hòa Xô viết Trung Hoa đóng đô tại thị trấn huyện Chí Đan. Đây là "thủ đô đỏ" thứ hai của cách mạng Trung Quốc.

Trung ương Đảng và Chủ tịch Mao đã chiến đấu và sinh sống tại Chí Đan trong 6 tháng 7 ngày. Những hang động mà họ ở, tường và trần nhà được đục vào đá vững chắc, sàn lát gạch, cửa sổ khoét từ vách đá. Hướng dẫn viên tại Di tích cách mạng Bảo An giới thiệu: "Nơi đây tuy điều kiện đơn sơ, nhưng đã nuôi dưỡng cách mạng Trung Quốc. Trung ương Đảng và Chủ tịch Mao đã chiến đấu tại Chí Đan hơn nửa năm, tạo nên bước ngoặt lịch sử từ gian nan khúc khuỷu đến thắng lợi của cách mạng Trung Quốc."

Tại đây, Trung ương Đảng đã triệu tập 21 cuộc họp Bộ Chính trị (mở rộng), cũng tại đây, niềm tin của anh hùng cách mạng Lưu Chí Đan đã để lại dấu ấn sâu đậm nhất. "Vào Đảng, phải đấu tranh đến cùng vì lý tưởng cộng sản. Với cá nhân tôi, đấu tranh đến cùng chính là đấu tranh đến chết." Đó là lời thề nhập Đảng của Lưu Chí Đan.

▲ Lưu Chí Đan

Hà Khải Hoa đưa học sinh đến Di tích cách mạng Bảo An, ông kể cho các em nghe về "lý tưởng và tư tưởng". "Hồng quân năm xưa khó khăn như vậy, tại sao vẫn có thể kiên trì? Chính vì có niềm tin, lý tưởng cách mạng cao hơn trời." Ông nói: "Cuộc sống không có lý tưởng giống như con thuyền không có ngọn hải đăng, chắc chắn sẽ mắc cạn trên bãi cát lịch sử."

Những lời này đặt trước bóng đá Trung Quốc, thật chấn động. Từ lâu, bóng đá Trung Quốc bị chỉ trích nhiều nhất là thói hám lợi trước mắt, chỉ coi trọng kết quả. Trong một thời gian khá dài, một bộ phận cầu thủ và huấn luyện viên bóng đá Trung Quốc đã mất đi phẩm chất nỗ lực vững chắc cơ bản, tố chất tư tưởng thấp kém, nên mới có chuyện cựu tuyển thủ quốc gia đánh cầu thủ trẻ, và trong các giải trẻ, để tránh đội mạnh mà "dùng đủ mưu kế" loạn lạc. Bóng đá Trung Quốc không những không kế thừa được phẩm chất tinh thần ưu tú của các bậc tiền bối cách mạng, mà còn không thể hình thành tính tổng thể trong việc truyền bá văn hóa tinh thần cách mạng đỏ.

Nhìn từ thực tế, bóng đá Trung Quốc mãi loanh quanh, chúng ta băn khoăn là học Brazil hay học Tây Ban Nha? Là ra nước ngoài hay ở trong nước kiếm tiền? Là tìm huấn luyện viên Đức hay Ý? Nhưng vòng đi vòng lại, logic nền tảng tầng tinh thần của bóng đá Trung Quốc vẫn chưa được dựng lên. Vậy, logic nền tảng tầng tinh thần của bóng đá Trung Quốc nên là gì?

Ánh đèn trong hang đá Bảo An soi sáng bốn chữ "đấu tranh đến cùng", cũng soi sáng một sự thật: Bóng đá Trung Quốc thiếu không phải là giáo án kỹ thuật, mà là niềm tin thấm sâu vào xương tủy của mọi người.

▲ Di tích cách mạng Bảo An

Tháng 11 năm 2025, Liên đoàn bóng đá Trung Quốc bổ nhiệm Thiệu Giai Nhất làm huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia, huấn luyện viên nội địa am hiểu nhất bóng đá Trung Quốc một lần nữa trở lại ghế nóng. Điều này dường như cũng trùng hợp với quỹ đạo lịch sử.

Ngày 1 tháng 6 năm 1936, Trung ương Đảng thành lập Đại học Hồng quân Kháng Nhật tại Oa Yêu Bảo. Tháng 7, "Đại học Hồng" dời theo Trung ương Đảng đến huyện Chí Đan. Điều kiện ở thị trấn Chí Đan vô cùng hạn chế, cuối cùng chọn doanh trại ở hang đá trên sườn núi. Học viên tự tay dọn cỏ dại và phân, chọn hang đá lớn nhất làm lớp học, trát bảng đen, xây bục giảng, xếp ghế đá, tận dụng mọi thứ để tạo điều kiện học tập. Edgar Snow trong 《Tây hành mạn ký》 đã viết: Lấy hang đá làm lớp học, đá gạch làm bàn ghế, tường đất vôi trát làm bảng đen, 'trường đại học cao cấp' hoàn toàn không sợ bom, trên thế giới có lẽ chỉ có một nơi này.

Chủ tịch Mao nói với học viên lớp một của "Đại học Hồng": "Các anh sống cuộc sống thời kỳ đồ đá, nhưng học những khoa học tiên tiến nhất – chủ nghĩa Mác-Lênin." Lớp một có 40 người, phần lớn là cán bộ cấp sư đoàn trở lên của Hồng quân, đa số có kinh nghiệm tác chiến trên 8 năm. Trong đó 22 người sau khi thành lập nước Trung Hoa mới được phong nguyên soái hoặc tướng. Phương châm của "Đại học Hồng" tám chữ: Đoàn kết, Khẩn trương, Nghiêm túc, Linh hoạt; ba điều giáo dục: Phương châm chính trị đúng đắn, tác phong lao động gian khổ, chiến lược chiến thuật cơ động linh hoạt.

▲ Đại học Hồng quân Kháng Nhật - Di tích Đại học Hồng quân Nhân dân Kháng Nhật Trung Quốc tại Chí Đan

Nếu nhiều tuyển thủ quốc gia, những người tinh hoa nhất của bóng đá chuyên nghiệp, đều có thể bám rễ vào đào tạo trẻ, họ sẽ trở thành tài sản quý báu của bóng đá Trung Quốc. Tuy nhiên, số lượng cựu tuyển thủ quốc gia tham gia đào tạo trẻ, theo số liệu thống kê công khai, vẫn còn ít. Vì vậy, Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Trung Quốc Tống Khải cũng từng đưa ra tín hiệu kêu gọi các cựu và đương kim tuyển thủ quốc gia bám rễ vào đào tạo trẻ. Thực tế, vấn đề bóng đá Trung Quốc cũng giống như cách mạng Trung Quốc. Chúng tôi cho rằng huấn luyện viên nội địa không tốt, nên chúng tôi mời Ali Han, Duyy, không được lại mời Perrin, Camacho, Lippi, và sau đó là Janković và Ivan.

Nhưng cuối cùng, vẫn phải dựa vào sức mình. Những cán bộ từng học trong hang đá năm xưa, giống như các huấn luyện viên nội địa của chúng ta bây giờ, họ mới là những người hiểu rõ nhất bóng đá Trung Quốc, phù hợp nhất với bóng đá Trung Quốc.

Trung Quốc trong ngòi bút của Snow có trường đại học cao cấp duy nhất trên thế giới không sợ bom, từ bàn đá ghế đá trong hang đá, đã cho ra đời những thế hệ tướng soái cách mạng của chúng ta. Còn "ngôi trường hang động" mà bóng đá Trung Quốc cần xây dựng nhất, dành cho bóng đá Trung Quốc, vẫn luôn là một khoảng trống.

▲ Chủ tịch Mao phỏng vấn Snow tại đây

Bóng đá Chí Đan là một hạt giống khác mọc lên trên mảnh đất đỏ này. Đinh Thường Bảo, Chủ tịch Hội bóng đá huyện Chí Đan, đề xuất xây dựng "thánh địa bóng đá đại chúng Trung Quốc mang tình cảm đỏ", kết hợp sâu sắc văn hóa bóng đá, văn hóa đất vàng, văn hóa đỏ, văn hóa thanh niên trí thức. Hà Khải Hoa cho rằng phương châm "Đoàn kết, Khẩn trương, Nghiêm túc, Linh hoạt" của Đại học Hồng quân là "chất dinh dưỡng tinh thần cao cấp cho giáo dục bóng đá và tinh thần bóng đá".

Núi Vĩnh Ninh là một trong những mảnh đất đỏ nuôi dưỡng bóng đá Chí Đan, cũng là điểm khởi đầu câu chuyện của Lưu Chí Đan. Năm 1919, Lưu Chí Đan đầy lý tưởng vào trường tiểu học cao cấp Núi Vĩnh Ninh, và kết bạn với Tào Lực Như, Vương Tử Nghi. Năm 1928, Lưu Chí Đan và những người khác đã thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Bảo An – Chi bộ Đảng Núi Vĩnh Ninh, Lưu Chí Đan làm bí thư chi bộ. Từ đó, ngọn lửa cách mạng được thắp lên từ ngọn núi này, cháy khắp miền Bắc Thiểm Tây.

Tuy là giáo viên vật lý, nhưng Hà Khải Hoa thích dùng thơ để khái quát các địa danh đỏ của Chí Đan: "Chí Đan là nơi tốt đẹp, non xanh nước biếc lúa thơm lừng, Lăng Chí Đan ánh vàng rực, Núi Vĩnh Ninh cờ đỏ tung..."

Phương pháp giáo dục của Hà Khải Hoa rất "gần gũi thực tế". Đôi khi, ông nói với các em: "Học tinh thần anh hùng cũng giống như ăn cơm, ăn loại gạo nào, ăn miếng thịt nào, ăn món rau nào, lớn lên sẽ trở thành dưỡng chất tinh thần của các con, các con cần hấp thụ từ mọi mặt, từng chút một."

Ngọn lửa trên núi Vĩnh Ninh, từ năm 1928 cháy đến nay, bóng đá Chí Đan đã dùng 20 năm để chứng minh rằng tinh thần đỏ có thể mang lại đủ dưỡng chất cho sự phát triển bóng đá. Nếu ký ức này phai nhạt, thì không chỉ lịch sử bị phai nhạt, mà còn là cuốn "giáo trình" mà bóng đá Trung Quốc đáng lẽ phải mở ra nhất. Ký ức này, không thể bị lãng quên, và tuyệt đối không thể bị lãng quên.