Bài viết của Hàn Băng Cuộc họp báo kéo dài 100 phút đủ để trở thành bộ phim tài liệu cuối cùng trong sự nghiệp huấn luyện của Bielsa. Là danh huấn có tầm ảnh hưởng lớn nhất thế kỷ 21, ở độ tuổi 70, Bielsa đã nói lời chia tay theo kiểu "cuồng nhiệt" này, không chỉ với vị trí HLV trưởng tuyển Uruguay, mà còn có thể là sự nghiệp cầm quân kéo dài 39 năm của ông.

Bậc thầy chiến thuật bóng đá người Argentina huyền thoại này, mang theo một tập tài liệu dữ liệu chi tiết, ngoài bài diễn thuyết từ biệt đầy nhiệt huyết và triết lý, ông còn khao khát chứng minh rằng chiến thuật của mình không sai. Nhưng điều đó có ý nghĩa gì? Như ông nhiều lần nhấn mạnh: "Tôi hoàn toàn chắc chắn rằng không ai quan tâm đến những gì tôi biết. Bất kỳ điều gì tôi cố gắng truyền đạt, ở bất kỳ cấp độ nào, đều không quan trọng. Những người khác không quan tâm đến việc tìm hiểu kiến thức của tôi, không ai quan tâm đến nội dung tôi thể hiện, tôi không hề nghi ngờ điều đó." Cảm giác cô đơn tuyệt vọng triệt để này khiến người ta thương xót cho ông già gần như cực đoan này.

Đáng tiếc, tất cả mọi người chỉ quan tâm đến kết quả chứ không phải quá trình. Giống như ông cầm tập dữ liệu lải nhải: "Tôi có thể giải thích một cách hoàn hảo tại sao chúng ta đáng lẽ phải kết thúc vòng bảng với 7 điểm. Chúng ta chạy nhiều hơn Ả Rập Xê Út 20%, nhiều hơn Cape Verde 30%, nhiều hơn Tây Ban Nha 25%." Nhưng bóng đá không phải là bảng số liệu quyết định thắng thua, kết quả là Uruguay chỉ có 2 điểm và bị loại, dù báo cáo phân tích dữ liệu dày đến đâu cũng chỉ là giấy vụn.

Trước đó, Bielsa đã tổng kết 3 năm dẫn dắt Uruguay bằng cách phủ nhận hoàn toàn giá trị bản thân: "Nếu một HLV dẫn dắt 3 năm mà không đạt thành tích, thì mọi đóng góp của ông ta đều vô nghĩa: hạng 4 vòng loại chẳng có giá trị, hạng 3 Copa America cũng vô giá trị. Dù chúng ta có những cầu thủ xuất sắc, dù chúng ta đã nỗ lực, đổ mồ hôi và cống hiến, nhưng tôi vẫn thất bại." Truyền thông Argentina cho rằng sự nghiệp huấn luyện của Bielsa sẽ khép lại. Tuy nhiên, bậc thầy chiến thuật có ảnh hưởng đến nhiều thế hệ này, có thực sự "vô nghĩa, vô giá trị" như chính ông nói? Có lẽ, cuối cùng không ai có thể mãi tỏa sáng, chỉ là việc Bielsa ra đi trong sự "cô độc tuyệt đối" như vậy khiến người ta không khỏi xót xa.

Vẫn là sự cố chấp, đã định đoạt thất bại

Uruguay năm 2026 dễ khiến người ta liên tưởng đến Argentina năm 2002. Vốn được người hâm mộ kỳ vọng lớn, nhưng lại từng bước trượt dài vào vực thẳm vì chấn thương, nội bộ lục đục và thiếu may mắn. Chiến thuật pressing tầm cao, tranh chấp cường độ cao của Bielsa tự nó là con dao hai lưỡi – khi cầu thủ khỏe mạnh, có thể xuyên thủng mọi hàng phòng ngự, đánh bại đối thủ; nhưng khi cầu thủ kiệt sức hoặc chấn thương đầy rẫy, Bielsa không chỉ mất đi chiến thắng, mà còn mất cả phòng thay đồ.

Sự cố chấp về chiến thuật và thái độ lạnh lùng với cầu thủ của Bielsa đã gieo mầm cho cuộc khủng hoảng nội bộ Uruguay từ hai năm trước. Hai năm trước, Suárez - người đã rời đội tuyển Uruguay - đã công khai chỉ trích Bielsa đối xử với cầu thủ quá "xa cách". Vụ rạn nứt tướng - sĩ gây chấn động như vậy, khi đó không một ai trong đội tuyển Uruguay dám công khai phản bác Suárez. Lần này, đợt tập trung kín gần một tháng của Bielsa, không có trận giao hữu trước World Cup, chỉ có 12 cầu thủ U20 tham gia tập luyện, sự nhàm chán, khô khan, cùng với tổn thương thể chất do tập luyện cường độ cao, khiến sự bất mãn của các cầu thủ Uruguay tích tụ, cuối cùng bùng phát trước trận cuối vòng bảng gặp Tây Ban Nha.

Đại diện cầu thủ gồm thủ môn Rochet, hậu vệ Ugarte, tiền vệ Bentancur và Valverde đã trực tiếp "binh biến" Bielsa. Các cầu thủ yêu cầu giảm cường độ tập luyện để giảm nguy cơ chấn thương, đổi chiến thuật pressing tầm cao gặp Tây Ban Nha thành phòng ngự thấp và phản công. Sau một mùa giải dài, yêu cầu các cầu thủ tiếp tục tấn công tầm cao với Tây Ban Nha đã chắc suất đi tiếp trên đất Bắc Mỹ nóng bức là không thực tế.

Nhưng Bielsa, người tuyệt đối không cho phép thách thức quyền lực của mình, đã có hành động khiến toàn bộ phòng thay đồ mất niềm tin hoàn toàn vào ông. Vị HLV già người Argentina đã triệu tập toàn bộ cầu thủ, phát biểu kéo dài 48 phút, kiên quyết yêu cầu cầu thủ phải thực hiện vô điều kiện chiến thuật pressing toàn sân của mình. Đội trưởng Giménez cũng không ngăn được một số cầu thủ bỏ đi, đồng nghĩa mâu thuẫn tướng - sĩ đã không thể hòa giải. Thái độ gần như phớt lờ Bielsa của Valverde trước và sau trận gặp Tây Ban Nha đủ nói lên tất cả.

Bielsa bày tỏ sự thất vọng với các cầu thủ, đặc biệt là những người giàu kinh nghiệm: "Tôi rời World Cup này với nỗi buồn, bởi vì các người đã bỏ rơi tôi." Cuối cùng, ông một mình trở về Montevideo, ngay hôm sau đã tổ chức cuộc họp báo kéo dài 100 phút, đủ để ghi vào lịch sử bóng đá Uruguay và cả World Cup.

Chỉ là lỗi của riêng ông sao?

Năm 2002, đội tuyển Argentina bị loại ngay vòng bảng, Bielsa đã khóc trong phòng thay đồ, nhưng rõ ràng sau 24 năm ông không rút ra bài học nào. Bielsa thiếu sự linh hoạt cần thiết trong quản lý phòng thay đồ, cũng thiếu sự điều chỉnh cá nhân hóa trong triển khai và thực thi chiến thuật. Trong nhiều thập kỷ, chiến thuật bóng đá thế giới không ngừng biến đổi và cập nhật, nhưng Bielsa thì lấy bất biến ứng vạn biến.

Dù ông cũng từng tự vấn, thừa nhận mình khó giao tiếp bình thường với người khác vì là "người cầu toàn độc hại". Ông cũng cho rằng khoa học thể thao tiến bộ nhanh chóng, nhưng xây dựng tinh thần đồng đội trong phòng thay đồ, sự nhiệt huyết quan trọng hơn máy móc lạnh lùng và thiết bị đeo. Đáng tiếc, Copa America 2024, cuộc nội chiến của Uruguay đã bùng nổ, hai năm trôi qua, Bielsa vẫn không thể khơi dậy được sự nhiệt huyết mà ông mong muốn trong phòng thay đồ. Bielsa vẫn mắng Canobbio trước mặt cả đội vì tư thế ngồi không đúng "thiếu giáo dục", thậm chí làm Núñez khóc trong giờ nghỉ giữa trận. Dù bất ngờ xuất hiện tại đám tang người thân của cầu thủ Barrella, mang lại chút ấm áp, nhưng nhìn chung vô ích.

Bộ khung chính của đội tuyển Uruguay đang ở độ chín, mục tiêu của Liên đoàn bóng đá Uruguay là lọt vào tứ kết để chứng minh đẳng cấp hàng đầu thế giới (top 10). Nhưng ngay từ năm ngoái, sau trận thua thảm 1-5 trước Mỹ trong trận giao hữu, truyền thông Uruguay đã tiết lộ Liên đoàn có ý định thay HLV, cuối cùng vì lý do quá gần World Cup nên không thực hiện. Nếu thay HLV vào lúc đó, có lẽ thành tích của Uruguay đã khác.

Nhưng điều bị bỏ qua, còn vấn đề thiếu hụt nhân tài kế cận của đội tuyển Uruguay chưa bao giờ được giải quyết. Các cầu thủ vô địch U20 World Cup 2023, cho đến nay không một ai có thể đứng vững ở đội tuyển quốc gia. Tại vòng loại Olympic Paris, Bielsa cho một số tân binh đá ở vị trí không sở trường và bị truyền thông chỉ trích, nhưng thực tế, họ hầu như không thể tồn tại ở các giải đấu châu Âu và Nam Mỹ, Bielsa chỉ cố gắng làm nên món ăn không có gạo.

Dù sao, kỷ nguyên Bielsa của Uruguay cuối cùng đã kết thúc. Được biết, Liên đoàn bóng đá Uruguay không vội tìm HLV mới, sau cuộc bầu cử Liên đoàn vào mùa xuân năm sau mới khởi động quá trình thay HLV. Người hâm mộ Uruguay chỉ còn biết hy vọng ban lãnh đạo Liên đoàn mới có thể mang lại hy vọng mới cho Đội bóng Thiên Thanh.